Mentale gezondheid

Recente onderzoeken, onder meer van het Trimbos-instituut, laten een toename zien van het aantal Nederlanders met psychische aandoeningen. Ook gaat de mentale gezondheid onder jongeren achteruit. Steeds meer mensen staan op de wachtlijst voor een geestelijke gezondheidszorg (ggz)-behandeling en de wachttijd is vaak langer dan de toegestane norm van vier weken.

Naar onze overtuiging vraagt niet elke psychische klacht die mensen ervaren, om een medisch antwoord. Wij geloven in de veerkracht van mensen en hun omgeving, en dat er hulpbronnen dichtbij mensen staan om het evenwicht te herstellen. Sociaal werk zoekt de verbinding met samenwerkingspartners zoals huisartsen en de ggz om tot oplossingen te komen. Daarbij geloven we in organische netwerken rond inwoners, veel meer dan in ketens van op- en afschaling. Sociaal werk en zorgpartners werken samen op basis van gelijkwaardigheid en wederkerigheid, bijvoorbeeld in Mentale gezondheidsnetwerken en laagdrempelige steunpunten. Samen dragen we de verantwoordelijkheid om met de inwoner tot passende oplossingen te komen.

De kracht van sociaal werk

Sociaal werkers kunnen veel betekenen voor de mentale gezondheid van mensen. Onze ondersteuning sluit aan bij de behoefte van bewoners: we zien de kracht in mensen en helpen om deze te versterken, in en in nauwe samenwerking met hun directe leefomgeving. Collectief waar het kan, individueel als het moet. Zoals de aanpak voor jongeren met mentale problemen in Utrecht: zo’n 60 procent van de deelnemers hoeft na groepsbegeleiding geen extra hulp. Initiatieven als Wachtkracht en voorzorggroepen bereiden mensen voor op hun ggz-behandeling: soms werkt dit zo goed, dat verdere hulp niet nodig blijkt. We geloven dat ongelijk investeren nodig is voor gelijke gezondheidskansen; dit betekent investeren in een sterke sociale basis en in preventie, om te bouwen aan een mentaal gezonde samenleving.

Kennis en inzichten

Er is overtuigend bewijs dat goede preventie ten behoeve van mentaal en fysiek welbevinden loont. Zo toont onderzoek van het RIVM, Trimbos-instituut en GGD-GHOR Nederland uit 2022 aan dat investeren in mentaal welbevinden niet alleen gezondheidswinst oplevert, maar ook economische voordelen biedt.

Onderzoek van Valente uit 2025 maakt zichtbaar hoe ondersteuning op meerdere leefgebieden bijdraagt aan stabiliteit, zelfredzaamheid en minder druk op zwaardere zorg. De oplossing van psychische problemen begint in het dagelijks leven.

Uit internationale studies blijkt dat elke verbetering in mentaal welzijn leidt tot lagere zorgkosten en minder productiviteitsverlies. Zo liet een studie in Denemarken zien dat elke puntverbetering in mentaal welbevinden binnen een jaar leidde tot een besparing van 42,50 dollar aan zorgkosten en 23 dollar aan ziekte-uitkeringen per persoon.

Themagroep Mentale gezondheid

Praat mee op Mijn Sociaal Werk Nederland

In de themagroep Mentale gezondheid wissel je kennis, vragen en ervaringen uit over mentale gezondheidsnetwerken en laagdrempelige steunpunten, en leer je van wat andere organisaties tegenkomen in de praktijk.

Registreer Log in

Praktijkvoorbeelden

W in de Wijk

Een Amsterdamse aanpak voor wijken waar alle buurtbewoners, dus ook kwetsbare mensen, welkom zijn. Gemeente, zorg- en sociaalwerkorganisaties en ervaringsdeskundigen werken hierin samen met mensen met een psychische kwetsbaarheid. De ervaringsdeskundigen van TEAM ED helpen anderen met hun belemmeringen of kwetsbaarheden om te gaan, naar de toekomst te kijken en te groeien naar steeds meer zelfstandigheid. Er is een trainingsaanbod en in de kennisbank op de website van W in de Wijk vind je onder meer een implementatiewijzer.

Wachtkracht

Wachtkracht ondersteunt mensen bij het zinvol besteden van de ggz-wachttijd, door te luisteren naar iemands persoonlijke verhaal en te onderzoeken welke steun vanuit het sociaal domein passend is. Wachtkracht maakt daarbij gebruik van de sociale basis in de regio, zoals wijkcentra, sportverenigingen en vrijwilligersorganisaties. En dat werkt: de duizend inwoners die tot nu toe gebruik hebben gemaakt van Wachtkracht, waarderen deze ondersteuning gemiddeld met een 8,8. De wachttijd voor een ggz-behandeling is met 16 procent verkort. In deze infographic vind je de resultaten en succesfactoren samengevat.

De Voorzorggroep

Wie in Stadskanaal op de wachtlijst staat voor specialistische ggz, kan gratis naar de Voorzorggroep. Deelnemers helpen elkaar. Zo beginnen zij goed voorbereid aan hun latere ggz-behandeling. Soms gaat het zelfs zo goed, dat verdere hulp niet nodig is. Uit de business case van de Voorzorggroep (2026) blijkt dat elke geïnvesteerde euro zich vier tot vijf keer terugverdient.

Welkracht

Niet de klacht, wel de kracht. In West-Brabant wordt vanuit een integrale aanpak ondersteuning en zorg geboden aan mensen met een psychische kwetsbaarheid en verslavingsproblematiek die op meerdere levensgebieden uitdagingen ervaren. Welkracht is een samenspel van ggz, welzijnswerk en maatschappelijke opvang.

Actueel

De laatste ontwikkelingen

All Mentale gezondheid

Evenement

Themadag Mentale Gezondheidsnetwerken: verwijsproces en informatie-uitwisseling

11 mei 2026

Donderdag 28 mei 20269.30 tot 15.00 uurLandgoed Zonneoord, EdeOp 28 mei 2026 vindt de eerste themadag plaats voor en met Mentale Gezondheidsnetwerken (MGN's): een dag waarop we een actueel thema…

Evenement

Symposium Mentale gezondheidsnetwerken

22 april 2026

Maandag 15 juni 20269.30 tot 15.30 uur Achmea Conferentiecentrum, Zeist Nederland telt inmiddels 45 Mentale gezondheidsnetwerken. Op 15 juni 2026 organiseren de brancheorganisaties van het sociaal domein, de huisartsen en…

Actueel

Laagdrempelige steunpunten: stand van zaken en online bijeenkomsten

9 maart 2026

Gepubliceerd op Het aantal laagdrempelige steunpunten (LSP’s) zoals zelfregie- en herstelinitiatieven groeit gestaag. Is jouw organisatie betrokken bij het opzetten van zo’n steunpunt? Sluit dan aan bij één van de…

Meer actualiteit

Meer praktijkvoorbeelden

In de ideeënbundel Beproefde formules, gedurfde experimenten vind je inspirerende voorbeelden vanuit de praktijk, zoals Wachtkracht in Overijssel (p.10) en Herstelacademies in de Wijk in Rotterdam (p.12).

Download de publicatie