Dossier

Aanvullend Zorg- en Welzijnsakkoord (AZWA)

© Hollandse Hoogte / David Rozing

Hoe zorgen we dat inwoners van Nederland ook in de toekomst kunnen rekenen op goede, toegankelijke en betaalbare zorg en ondersteuning? Overheid, zorg- en welzijnspartijen, waaronder Sociaal Werk Nederland, hebben hierover afspraken gemaakt in het Aanvullend Zorg- en Welzijnsakkoord (AZWA) dat op 8 september 2025 is ondertekend. Het akkoord heeft een sterke focus op het verminderen van de arbeidsmarkttekorten en het versterken van de samenwerking tussen zorg en welzijn.

Wat betekent dit akkoord voor het sociaal werk? In dit dossier vind je een nadere toelichting op de inzet en uitwerking van (onderdelen van) het AZWA, de belangrijkste onderwerpen uit oogpunt van onze branche en nuttige links en downloads.

Meer nieuws, achtergrondinformatie en downloads vind je op de VWS-website Zorgakkoorden.nl.

Inzet op zorg én gezondheid

Het AZWA is een uitbreiding van het Integraal Zorgakkoord (IZA) uit 2022, met als doel de uitvoering daarvan te versnellen en de samenwerking tussen medisch en sociaal verder te versterken. Want om echt werk te maken van de beweging van ziekte en zorg naar gezondheid en preventie, is directe betrokkenheid van partners in het sociaal domein – zoals Sociaal Werk Nederland en GGD-GHOR Nederland – onmisbaar. Het AZWA loopt tot en met 2028 en zet in op verdere verbreding, intensivering en concretisering van het IZA, waarbij gelijkwaardigere toegang tot zorg en welzijn en het afwenden van het arbeidsmarkttekort centraal staan. Een aantal onderdelen van het Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA), dat loopt tot en met 2026, wordt in het AZWA geborgd.

Het AZWA en sociaal werk

Een belangrijke transformatie in het AZWA is de beweging van medisch naar sociaal en preventie. Voor het sociaal werk staan de belangrijkste afspraken in dit kader op pagina’s 60 t/m 68, namelijk over de inzet van basisfunctionaliteiten (D5) en een daaraan gekoppelde sociale basisinfrastructuur (D6). Deze worden hieronder verder toegelicht.

Voor de implementatie geldt een ingroeimodel, waarvoor partijen in de regio’s onder regie van de (mandaat)gemeente en preferente zorgverzekeraar een regionale werkagenda opstellen als aanvulling op het IZA-regioplan. Dit plan moet in het derde kwartaal van 2026 gereed zijn.

Basisfunctionaliteiten

Voor het sociaal domein en sociaal werk is vooral de inzet van zogeheten basisfunctionaliteiten relevant: dit zijn bewezen effectieve, domeinoverstijgende ketenaanpakken die in elke regio of gemeente worden ingevuld en beschikbaar zijn voor inwoners. Er wordt gestart met basisfunctionaliteiten waarvan al bekend is dat ze werken en waarvoor structurele middelen beschikbaar komen:
– Laagdrempelige steunpunten voor EPA (Ernstige Psychische Aandoeningen)
– Sociaal verwijzen (zoals Welzijn op Recept)
– Kansrijke start met onderdelen Integrale Gezinspoli en Nu Niet Zwanger
– Overgewicht en obesitas volwassenen en kinderen
– Valpreventie

Er zijn ook aanpakken die op de ontwikkelagenda staan en in de komende jaren doorontwikkeld kunnen worden tot basisfunctionaliteit. Voor deze aanpakken is in ieder geval drie jaar geld beschikbaar. Voorbeelden hiervan zijn Mentale Gezondheidsnetwerken (o.a. verkennend gesprek) en Ketenaanpak dementie (inclusief preventie). Deze worden nu nog incidenteel gefinancierd.

De eerste basisfunctionaliteiten zijn op 1 juni 2026 beschikbaar gesteld. Samen met oplegger, begrippenkader en checklist vormen deze het ‘landelijk kader’ voor de lokale en regionale uitwerking van deze functies. Sociaal Werk Nederland was nauw bij de totstandkoming betrokken en zocht hierbij regelmatig afstemming met (groepen) leden.

Sociale basisinfrastructuur

Om te zorgen dat de basisfunctionaliteiten goed ‘landen’, moet er in elke wijk een sociale basisinfrastructuur zijn voor verschillende leefgebieden. Dit is maar een onderdeel van de brede sociale basis; in de uitwerking van het AZWA is de scope smaller en vooral gericht op de samenwerking tussen medisch en sociaal. Doel is om afspraken te maken over basisvoorzieningen in wijken en buurten die ondersteunend zijn aan basisfunctionaliteiten op de leefgebieden mentale gezondheid, vitaal ouder worden, gezonde leefstijl, kansrijk opgroeien en gezondheidsachterstanden. Het gaat om een herkenbaar en toegankelijk aanbod van inloopvoorzieningen, in samenhang met de inzet van professionals, netwerksamenwerking en ondersteuning van burgerinitiatieven. De focus ligt op het wat: een herkenbaar en gelijkwaardig aanbod. De lokale invulling, het hoe, is aan gemeenten en hun partners.

Investeren in de sociale basisinfrastructuur is niet alleen een effectieve strategie om de druk op de zorg en arbeidsmarktkrapte op termijn te verlichten. Een sterke sociale basis draagt óók bij aan weerbare inwoners, meer mensen die actief meedoen in de samenleving en kinderen die gezond en veilig kunnen opgroeien. Het zijn investeringen in samenhang, veerkracht en gelijke kansen.

De sociale basisinfrastructuur wordt op dit moment uitgewerkt door VWS, VNG, GGD-GHOR Nederland, Sociaal Werk Nederland en andere relevante partijen. Volgens planning komen de handreikingen over o.a. inloopvoorzieningen en lokale teams in juni 2026 beschikbaar.

Financiering en regionale uitwerking

Aan het AZWA zijn financiële middelen voor het sociaal domein gekoppeld, toewerkend naar structurele financiering vanaf 2030. Het complete financiële plaatje vind je in bijlage 2 van het AZWA (p.103). In april 2026 zijn handvatten beschikbaar gesteld voor de uitwerking van de AZWA-afspraken in de regio’s, in aanvulling op de bestaande regioplannen. Ook hebben de VWS-ministers in een brief aan de VNG een nadere toelichting gegeven op de financiering. Meer uitleg vind je in deze video’s van de VNG: AZWA middelen en werkagenda (april 2026, 33 min.) en Hoe kom ik tijdig tot een werkagenda? (mei 2026, 31 min.).

Naast de reguliere middelen worden in het AZWA ‘doorbraakmiddelen’ beschikbaar gesteld. In een Kamerbrief (28 mei 2026) heeft minister Hermans verduidelijkt dat van de 800 miljoen euro aan doorbraakmiddelen, 200 miljoen als extra impuls via gemeenten wordt ingezet voor het sociaal domein en om de basisfunctionaliteiten versneld op te schalen (100 miljoen in 2027 en 100 miljoen in 2028).

Het is belangrijk om op te merken dat gemeenten geen eigen middelen hoeven in te leggen voor uit IZA en AZWA voortvloeiende taken; deze middelen komen van het Rijk en zijn bedoeld als extra impuls. Het is dan ook belangrijk dat AZWA-middelen in beginsel niet worden gebruikt ter vervanging van bestaande (gemeentelijke) budgetten; anders ontstaat per saldo geen ruimte om de noodzakelijke extra stappen te zetten.

Actueel

De laatste ontwikkelingen

Eerste handreikingen basisfunctionaliteiten AZWA beschikbaarActueelUitgelicht

Eerste handreikingen basisfunctionaliteiten AZWA beschikbaar

1 juni 2026
Gepubliceerd op Vandaag zijn de eerste handreikingen beschikbaar gekomen voor de implementatie van de basisfunctionaliteiten in het kader van het Aanvullend Zorg- en Welzijnsakkoord (AZWA). Samen met het begrippenkader en…
Meer duidelijkheid over financiële middelen AZWAActueelUitgelicht

Meer duidelijkheid over financiële middelen AZWA

23 april 2026
Gepubliceerd op Aan het Aanvullend Zorg en Welzijnsakkoord (AZWA) zijn financiële middelen voor het sociaal domein gekoppeld, toewerkend naar structurele financiering vanaf 2030. Om aan de opgaven die volgen uit…
Versneld aan de slag met Mentale gezondheidsnetwerkenActueel

Versneld aan de slag met Mentale gezondheidsnetwerken

17 september 2025
Gepubliceerd op Vóór 1 januari 2026 moet in alle IZA-regio’s een Mentale gezondheidsnetwerk (MGN) ingericht zijn. Het sociaal werk is in deze netwerken onmisbaar en er zijn IZA-transformatiemiddelen gereserveerd om…
Handige documenten

Benut deze selectie van nuttige actuele downloads.

Aanvullend Zorg- en Welzijnsakkoord

Downloaden

Publiekssamenvatting AZWA

Download

Infographic AZWA

Downloaden

 

Handreikingen D5 basisfunctionaliteiten (juni 2026)

Downloaden

Handreiking opstellen regionale werkagenda (april 2026)

Downloaden

Brief VWS AZWA-afspraken D5 en D6 en financieringsinstrument (april 2026)

Downloaden

Presentatie webinar over AZWA en HLO (september 2025)

Inloggen · Exclusief voor leden

Voorbeeldbrief voor gemeenten over AZWA-middelen (augustus 2025)

Inloggen · Exclusief voor leden

Neem contact met ons op

Truus van Tiggelen

Senior adviseur domeinoverstijgende samenwerking

Stuur mij een e-mail
06 2291 7482