Verkiezingsblog: VVD-programma mist sociaal cement

Directeur-bestuurder Lex Staal schrijft blogs over de verkiezingsprogramma’s die verschijnen. Hoe kijkt hij met de bril van sociaal werk naar de plannen van de politieke partijen? Waar zien we aanknopingspunten, waar worden juist kansen gemist? In deze eerste blog het conceptprogramma van de VVD.

Op 26 juli presenteerde de VVD haar conceptverkiezingsprogramma, getiteld Sterker uit de storm. Een document van zo’n tachtig pagina’s, vol stevige taal en harde keuzes. Na lezing liet ik het met een gevoel van zorg en verbazing op mijn bureau liggen. Want wat opvalt, is niet alleen wat er in staat, maar vooral wat er niét in staat. Het woord ‘sociaal domein’ komt in het hele programma niet voor. Ook de term ‘sociaal werk’ ontbreekt. Terwijl sociaal werkers wél een sleutelrol spelen in het realiseren van meerdere doelen die de VVD zich stelt.

Zorg, welzijn en preventie: zonder sociaal werk?
De VVD benadrukt het belang van preventie, de versterking van de eerstelijnszorg en van positieve gezondheid. Op papier zijn dat onderwerpen waar wij ons als sociaal werkers graag achter scharen. Maar als in het hele programma nergens wordt erkend dat bijvoorbeeld preventie dagelijks plaatsvindt in buurthuizen, op straat, bij huisbezoeken en in contact met jongeren of ouderen, dan wordt een essentiële schakel gemist.

Hetzelfde geldt voor de passage over samenwerking tussen huisartsen, wijkverpleging en welzijn. Wie of wat dat ‘welzijn’ precies is, wordt niet toegelicht. Laat staan dat er gesproken wordt over de noodzaak om daarin te investeren. De inzet van het Aanvullend Zorg- en Welzijnsakkoord (AZWA) is ver te zoeken in het programma, terwijl juist daar zorgpartijen, gemeenten en sociaal werk inhoudelijk met elkaar aan de slag willen, maar zich zorgen maken over de financiering van hun gezamenlijke werk na 2028. Oftewel: de infrastructuur van sociaal werk wordt als vanzelfsprekend verondersteld of simpelweg vergeten.

“Er wordt geïnvesteerd in stenen, infrastructuur en veiligheid; maar niet in mensen, verbinding en vertrouwen”

Een sociaal vangnet met harde landing
De toon rond bestaanszekerheid en participatie stemt zorgelijk. De nadruk ligt op activering naar werk én het sanctioneren en beperken van uitkeringen. Er wordt gesproken over het “korten op bijstand” bij onvoldoende inspanning, over een uitkeringsplafond en over het uitgangspunt dat “de bijstand niet vrijblijvend is”. De menselijke maat dreigt daarmee uit beeld te raken. De nuance ontbreekt, net als de erkenning dat veel mensen wel willen, maar niet kúnnen voldoen aan alle opgelegde eisen zonder ondersteuning. Ondersteuning die sociaal werkers nu juist dagelijks bieden.

Armoede komt slechts zijdelings aan bod en dan vooral als het gaat om het harmoniseren van gemeentelijke regelingen omdat gemeenten te veel eigen beleid voeren. Sociaal werkers zijn vaak de schakel die mensen – jong én oud – helpen om vanuit kwetsbaarheid een stabielere positie op te bouwen. Activeren lukt alleen met betrokkenheid en samenwerking.

Leefbaarheid en integratie
In het hoofdstuk over wonen lezen we over “leefbare wijken” en investeringen in kwetsbare buurten. Maar ook hier: geen enkel woord over sociale samenhang, buurtverbinders, jongerenwerk of opbouwwerk. Er wordt geïnvesteerd in stenen, infrastructuur en veiligheid; maar niet in mensen, verbinding en vertrouwen. Alsof leefbaarheid een fysiek vraagstuk is, en geen sociaalmaatschappelijke opgave. Terwijl uit zoveel onderzoek, maar ook ervaring van bijvoorbeeld de politie, blijkt dat veiligheid vooral ook gebaseerd is op stabiele netwerken in wijken en buurten van bijvoorbeeld jongerenwerkers en opbouwwerkers.

Op het thema integratie kiest de VVD voor een rigide en sobere benadering. Geen voorrang meer voor statushouders, versoberde opvang en een duidelijke scheiding tussen “kansrijke” en “kansarme” asielzoekers. Wat ontbreekt is een visie op samenleven en leefbaarheid. Integratie is niet alleen een technische opgave van spreiding en opvang, maar een sociaal proces van meedoen, ontmoeten en verbinden op wijkniveau. Integratie wordt nu gereduceerd tot een beheersvraagstuk, terwijl het juist vraagt om een investering in het sociaal weefsel. Daarnaast wordt met geen woord gerept over de eerder in de Tweede Kamer aangenomen waanzinnige wetgeving over het strafbaar stellen van illegaliteit én van hulp aan mensen die zonder papieren in Nederland verblijven (lees hier onze oproep aan de Eerste Kamer om dit wetsvoorstel niet te laten passeren).

“Integratie wordt gereduceerd tot een beheersvraagstuk, terwijl het juist vraagt om een investering in het sociaal weefsel”

Sociale basis als fundament
Op alle beleidsterreinen liggen grote uitdagingen, maar ook oplossingen. Een deel van die oplossingen blijft in het VVD-programma echter onzichtbaar en onuitgesproken: het sociaal werk. Het sociaal werk vormt de basis waarop veel beleidsdoelen effectiever en met een menselijker hart gerealiseerd kunnen worden. Daarmee mist het programma het sociaal cement dat nodig is om werkelijk te bouwen aan de robuuste samenleving en economie die de VVD voor ogen heeft. Want zonder die solide sociale basis komen we zeker niet sterker uit de storm.

Reageren? Stuur ons een e-mail.

Lees ook de blogs in deze serie over de verkiezingsprogramma’s van de SP, GroenLinks-PvdA, BBB, het CDA, de PVV, JA21 en D66.

Lees meer over onze inzet voor de Tweede Kamerverkiezingen op deze themapagina.

Deel deze pagina via