Nieuws

Nieuwe AZWA-handreikingen: inloopvoorzieningen, mantelzorgondersteuning en logeerzorg

Gepubliceerd op juli 15, 2026

De handreikingen voor inloopvoorzieningen sociaal en gezond, gelijkgerichte mantelzorgondersteuning en logeerzorg zijn gepubliceerd. Deze documenten zijn een verdere uitwerking van het Aanvullend Zorg- en Welzijnsakkoord (AZWA) en het Hoofdlijnenakkoord Ouderenzorg (HLO). Ze bieden gemeenten en aanbieders in zorg en welzijn houvast bij het versterken van de sociale basis en het ondersteunen van mantelzorgers.

Gezonde en sociale basisinfrastructuur (D6)
Om de afspraken die worden gemaakt op het snijvlak van zorg en sociaal domein goed uit te kunnen voeren, is een goede structuur en basis nodig in de wijk, gemeente en regio. Dit zodat landelijk overal een redelijk uniforme infrastructuur beschikbaar is. Dit is onderdeel D6 in het AZWA. De financiering van D6 gaat volledig naar gemeenten en de wijze waarop deze middelen besteed worden is dan ook aan de gemeenten zelf. Vanuit het oogpunt van sociaal werk zijn twee onderdelen in D6 het belangrijkst:

  • Het versterken van lokale teams ten dienste van de verbinding met eerstelijn en publieke gezondheid (deze handreiking is in ontwikkeling)
  • Een herkenbaar aanbod van inloopvoorzieningen sociaal en gezond

Inloopvoorzieningen sociaal en gezond
De basis voor inloopvoorzieningen en ontmoetingsplekken is er natuurlijk al jaren in wijken en buurten: vanuit inwoners zelf, in verenigingsverband en vanuit het sociaal werk. In het AZWA staat de verbinding tussen zorg en sociaal domein centraal: dat is dan ook de scope van deze handreiking. In de handreiking wordt beschreven hoe – het liefst al bestaande – plekken waar inwoners elkaar ontmoeten, versterkt kunnen worden om de leefgebieden waar de basisfunctionaliteiten betrekking op hebben te ondersteunen. Het bouwt voort op ‘dat wat er al is’: waar nodig krijgen ontmoetingsplekken een ‘plus’, zodat de verbinding met zorg beter gemaakt kan worden. Het is goed om te weten dat deze handreiking gemeenten een richtinggevend kader biedt; het heeft geen verplichtend karakter.

De handreiking gaat specifiek over:

  • een vindbaar en toegankelijk aanbod van inloopvoorzieningen sociaal en gezond;
  • de ondersteuning van burgerinitiatieven;
  • passende inzet van beroepskrachten; en
  • netwerksamenwerking.

Wat staat je te doen?
Ga tijdig met jouw gemeente(n) in gesprek over hoe je de inloopvoorzieningen op dit moment faciliteert en ondersteunt. Benadruk het belang van de verbindende, outreachende kracht in de wijk, van opbouwwerk, buurtkracht en collectieve oplossingen. En wat jullie hierin samen als opgave voor de toekomst zien. De stevige lokale teams zijn namelijk ook opgenomen als schil van professionals om de inloopvoorzieningen heen. Daarom is het belangrijk om de kracht van collectieve oplossingen expliciet te bespreken, naast de rol die sociaal werkers hebben als verbindende schakel van zorg naar de sociale basis.

Deze handreiking is – onder procesbegeleiding van BMC – opgesteld door de VNG, Sociaal Werk Nederland, GGD-GHOR Nederland en het ministerie van VWS met input van ActiZ, MIND, de Nederlandse ggz, de Seniorencoalitie, Associatie Wijkteams, Participatiecoalitie, Vrijwilligerswerk NL, MantelzorgNL, AWPG Lumens, @ease, NZVH en Iederin.

Download hier de handreiking en infographic.

Gelijkgerichte mantelzorgondersteuning Wmo
Nederland telt zo’n 5,5 miljoen mantelzorgers. Hun bijdrage is onmisbaar, maar de ondersteuning sluit niet altijd aan op hun behoeften. In de handreiking Gelijkgerichte mantelzorgondersteuning Wmo worden de afspraken uiteengezet die voortkomen uit de passage over het versterken van mantelzorgondersteuning in het Hoofdlijnenakkoord Ouderenzorg (HLO). Het document biedt gemeenten en maatschappelijke partners een richtinggevend kader voor een voorspelbaar en vindbaar ondersteuningsaanbod, passend bij de behoeften van mantelzorgers in de lokale context, met oog voor het al bestaande ondersteuningsaanbod. Het aanbod is gebaseerd op de acht vraaggebieden van de mantelzorger, bijvoorbeeld op het gebied van:

  • Informatievoorziening, zodat mantelzorgers en hun (maatschappelijke) omgeving informatie eenvoudiger kunnen vinden en toepassen.
  • Ondersteuning bij regeltaken, zoals de inzet van mantelzorgmakelaars.
  • Emotionele ondersteuning, zoals het faciliteren van lotgenotengroepen.

De afspraken geven duidelijkheid over wat overal nodig is, met ruimte voor lokale invulling. Financiering loopt via gemeenten via de SPUK AZWA.

Deze handreiking is opgesteld door de VNG, Sociaal Werk Nederland, het ministerie van VWS, Patiëntenfederatie Nederland en de Seniorencoalitie, met procesbegeleiding vanuit de DSP-groep. Ook is input opgehaald bij verschillende gemeenten, mantelzorgsteunpunten en landelijke organisaties zoals MantelzorgNL, Stichting Mantelzorgelijk en Movisie.

Download hier de handreiking.

Logeerzorg
Een belangrijke vorm van mantelzorgondersteuning is respijtzorg of vervangende mantelzorg. Hiermee krijgen mantelzorgers even adempauze in de zorg voor hun naaste. Zo kunnen zij de zorg langer volhouden en kan overbelasting worden voorkomen. Een vorm van respijtzorg is logeerzorg. Waar laagdrempelige vormen van respijtzorg vooral lokaal worden georganiseerd, vraagt logeerzorg om een regionale aanpak. Naast gemeenten hebben ook zorgkantoren en zorgverzekeraars een verantwoordelijkheid bij de inkoop van logeerzorg.

De handreiking Logeerzorg bevat een richtinggevend kader dat beschrijft hoe gemeenten, zorgkantoren, zorgverzekeraars en aanbieders van logeerzorg invulling kunnen geven aan regionale samenwerking, gezamenlijke analyses, vindbaarheid, toegang en toeleiding, en financiering en verantwoording. Het biedt richting en handelingsopties voor regio’s, zonder bindende afspraken voor te schrijven. Doel is te komen tot een passend, toegankelijk en goed georganiseerd regionaal aanbod van logeerzorg dat bijdraagt aan de ontlasting van mantelzorgers en tijdelijke opvang biedt voor hun naasten.

Deze handreiking is – onder procesbegeleiding van de DSP-groep – opgesteld door de VNG, het ministerie van VWS en Zorgverzekeraars Nederland, met input van gemeenten, zorgkantoren, aanbieders van logeerzorg en landelijke organisaties zoals ActiZ, MantelzorgNL en Movisie.

Download hier de handreiking.

Meer informatie
Op de VWS-website Zorgakkoorden.nl lees je meer over het HLO, het AZWA en de basisfunctionaliteiten (D5) en de gezonde en sociale basisinfrastructuur (D6). Meer informatie vind je ook op de themapagina AZWA. Bekijk tenslotte ook de drie webinars die we in juni 2026 organiseerden voor leden, over de laatste stand van zaken, financiering en regionale uitwerking (i.s.m. de VNG) en vervolgstappen.

Deel deze pagina via

Neem contact met ons op

Truus van Tiggelen

Senior adviseur domeinoverstijgende samenwerking