Nieuws

Hoe sociaal werk informele steun voor gezinnen kan versterken

Gepubliceerd op oktober 28, 2026

Steeds meer sociaalwerkorganisaties organiseren informele steun voor gezinnen die niet vanzelfsprekend op een eigen netwerk kunnen terugvallen. Vrijwilligers staan naast gezinnen, terwijl een professionele coördinator zorgt voor passende matches, begeleiding en verbinding met zorg en ondersteuning. Bestaande aanpakken zoals Steunouder, Samen Oplopen en Home-Start geven hier ieder op hun eigen manier vorm aan. Wat is de potentie van deze aanpakken? Sociaal Werk Nederland sprak hierover met Jolien van Aar, directeur Steunouder, en Sandy van Gageldonk, coördinator Steunouder bij Kwadraad in Waddinxveen. 

Dat aanpakken voor informele steun voorzien in een behoefte blijkt wel uit de recente onderzoeken (1,2). Veel ouders ervaren veel stress en parental burnouts zijn toegenomen. Tegelijkertijd laten deze studies zien dat veel ouders het moeilijk vinden om steun te vragen. Hulp vragen aan mensen in de directe omgeving is niet vanzelfsprekend. ‘Het is super groots om steun te vragen’, benoemt ook de coördinator van Steunouder. Als dit normaler zou zijn, dan kunnen kleine problemen klein blijven. Niet alleen fijn voor de gezinnen, maar ook nodig om de stijgende (jeugd)zorgkosten terug te dringen.  

De behoefte aan informele steun wordt inmiddels breed herkend. Daarom is de Alliantie Informele Steun Jeugd en Gezin opgericht. Binnen deze alliantie werken 35 initiatieven samen voor een samenleving waarin kinderen, jongeren en hun (aanstaande) ouders/opvoeders kunnen rekenen op (zelfgekozen) informele steun in de omgeving. Gezamenlijk willen zij informele steun een vaste en herkenbare plek geven in het jeugddomein. 

De reden waarom ouders een beroep doen op georganiseerde vormen van informele steun zijn divers. Soms gaat het om tijdelijke ontlasting, bijvoorbeeld wanneer een ouder minder mobiel is na een operatie. Door een dekkende opvang te organiseren kan deze ouder sneller en fijner herstellen.  Ook zijn er ouders waarbij in een korte tijd veel gebeurt, stress oploopt en tijd nodig is voor ontspanning en herstel. Maar ook ouders met een chronische ziekte, mantelzorg of een kind met een zorgbehoefte. De vorm van informele steun sluit aan op de behoefte van het gezin. Soms staat opvang van een kind centraal, in andere situaties staat een vrijwilliger langere tijd naast het gezin en biedt praktische, sociale en emotionele steun. 

De omvang en opbrengsten verschillen per aanpak. Steunouder telde in het jaar 2025 1492 steun- en vraaggezinnen en 746 kinderen die naar een steunouder gaan, verspreid over 48 gemeenten. (3) Ouders die steun ontvangen geven aan zich gezien en gehoord te voelen en meer zelfvertrouwen te ervaren in het ouderschap. Ook steunouders zelf ervaren hun bijdrage als waardevol in hun eigen leven. Een steunouder biedt iets wat professionele hulp of ondersteuning niet altijd kan bieden: praktische, laagdrempelige en langdurige steun vanuit een persoonlijke relatie. Daarmee kunnen kosten worden bespaard. Met de relatief makkelijke inbreng van een vrijwillige steunouder kan een voorzichtige besparing van bijna €10.000 worden gerealiseerd (4).   

Sociaal werk is belangrijke schakel 
Sociaalwerkorganisaties kunnen informele steun lokaal concreet organiseren. Sociaal werk versterkt onderlinge betrokkenheid, verbindt inwoners en is ingebed in het lokale netwerk. Vanuit die positie kan het vrijwilligers werven en begeleiden, passende matches maken en contact houden met professionele ondersteuning. Eén herkenbaar aanspreekpunt voor informele steun is daarbij essentieel. 

In de praktijk hoeft die coördinatie niet per afzonderlijke aanpak te worden georganiseerd. Zo kan één coördinator verschillende vormen van informele gezinssteun organiseren en per gezin bekijken wat past. Volgens Jolien van Aar ligt juist in die professionele organisatie een belangrijke meerwaarde van sociaal werk.  

“Het versterken van de sociaal pedagogische basis vraagt dat organisaties actief inwoners vinden, voorbereiden en verbinden, zorgvuldig matches maken en deze relaties blijven begeleiden. Juist sociaalwerkorganisaties beschikken over de professionele kennis om deze informele steun duurzaam en veilig te organiseren.” 

Sandy is voor 12 uur per week coördinator van Steunouder. Vooral het vinden van een passende match vraagt veel aandacht en zorgvuldigheid. “Want alleen als het echt past, heeft steun de impact die je voor ogen hebt.” Daarnaast onderhoudt zij het netwerk van verwijzers, waaronder huisartsen en POH’s, scholen, sociaal werk, de vrouwenopvang, Vluchtelingenwerk en kinderopvang. De coördinator kent gezinnen, vrijwilligers en professionals en vormt zo de schakel tussen informele steun en professionele ondersteuning. 

Haar ervaring is dat steunouders veel signaleren, omdat zij de gezinnen wekelijks zien en zij elkaar steeds beter leren kennen. Als coördinator biedt zij ondersteuning om opgedane signalen bespreekbaar te maken. Als het nodig is loopt ze samen op met een gezin als hulpverlening gewenst is, zoals maatschappelijk werk of schuldhulpverlening. Tot slot verbindt zij ouders die behoefte hebben aan een breder steunnetwerk, door deze ouders te introduceren bij bestaande activiteiten of groepen in de wijk. 

Versterken netwerksamenwerking zorg en sociaal
Sandy zou graag de samenwerking met kraamzorg en verloskunde verder uitbouwen. Ze ziet nog relatief weinig gezinnen met baby’s.  Dit sluit aan bij Kansrijke Start, dat in de eerste 1000 dagen inzet op versterking van de pedagogische basis en samenwerking met informele steun. Professionals binnen lokale Kansrijke Startcoalities moeten weten waar zij gezinnen naartoe kunnen verwijzen en met wie zij kunnen afstemmen. Een coördinator informele steun kan daarbij de verbinding leggen tussen verloskunde, kraamzorg, JGZ en sociaal werk. De verbinding kan als worden georganiseerd vanaf de zwangerschap.  

Ook voor stevige lokale teams kan deze functie van betekenis zijn. De coördinator hoeft geen onderdeel van het team te zijn, maar kan vanuit het sociaal werk nauw met het team verbonden zijn. Zo ontstaat een herkenbare route naar informele steun en kan worden afgewogen wat een gezin nodig heeft. De regionale middelen vanuit het Aanvullend Zorg en Welzijnsakkoord (AZWA) kunnen hiervoor kansen bieden, aangezien Kansrijke Start daarin als basisfunctionaliteit is opgenomen. 

Sociaalwerkorganisaties hoeven hiervoor niet zelf een nieuwe aanpak te ontwikkelen. Zij kunnen gebruikmaken van bestaande interventies zoals Steunouder, Home-Start en Samen Oplopen, inclusief opgebouwde methodiek, scholing en kwaliteitsborging. Zo krijgt informele steun lokaal een duidelijke plek, in verbinding met lokale teams en andere partners rond gezinnen. 

Deel deze pagina via

Neem contact met ons op

Jolanda Sonneveld

Senior adviseur jeugd en opgroeien