Eerste reactie Sociaal Werk Nederland op Prinsjesdag

Gepubliceerd op september 15, 2026

“Gemeenschapszin als antistof tegen polarisatie”, aldus Koning Willem-Alexander vanmiddag in de Troonrede, uitgesproken tijdens de Verenigde Vergadering der Staten-Generaal. Als Sociaal Werk Nederland onderschrijven we deze uitspraak van harte, met de kanttekening dat hechte gemeenschappen niet vanzelf ontstaan. Lees onze eerste reactie en bekijk een inspirerend alternatief: de eerste Sociale Troonrede.

Lees ook onze nadere analyse van de Miljoenennota 2027 vanuit het perspectief van sociaal werk.

Koning Willem-Alexander opende de Troonrede met een pleidooi voor gemeenschapszin; voor een robuuste democratie en een sterke samenleving. De Koning prees daarbij iedereen die iets doet voor een ander – als vrijwilliger, mantelzorger of anderszins – en zo Nederland sterker maakt. Terechte woorden van waardering. Maar die gemeenschapszin en sociale cohesie ontstaan niet spontaan: zij vereisen aandacht, continuïteit, vertrouwen én professionele ondersteuning. Juist ook in de wijken en dorpen waar samenredzaamheid minder vanzelfsprekend is.

“Een sterke samenleving begint in sterke gemeenschappen, in wijken en dorpen”

Sociaal werkers vervullen hierin een essentiële rol. Zij zijn dagelijks zichtbaar en aanwezig in de wijk, leggen verbindingen tussen bewoners, helpen spanningen voorkomen en signaleren problemen vroegtijdig. Sociaal werk is daarmee niet alleen een uitvoerder, maar ook dé regisseur van de sociale cohesie. Om deze rol met kracht en impact te kunnen vervullen, is een sterke sociale basisinfrastructuur nodig in alle gemeenten: met duurzame investeringen in de kracht van bewoners, in goed ondersteunde vrijwilligers, in laagdrempelige ontmoetingsplekken zoals buurthuizen én in de professionals die dagelijks bijdragen aan verbinding, veerkracht en samenleven. Het vraagt ook om een stevige positionering van sociaal werk binnen het preventie-, gezondheids- en veiligheidsbeleid. En om de interdepartementale erkenning dat een sterke samenleving begint in sterke gemeenschappen, in wijken en dorpen.

Inzet op preventie
De Koning benadrukte in de Troonrede het belang van preventie. In de zorg, waar niet elke zorgvraag altijd meteen een medisch antwoord behoeft. Maar ook op het gebied van veiligheid en ondermijnende criminaliteit. Preventie is hiermee geen bijzaak, maar noodzaak. Ook hier is erkenning nodig van duurzame lokale ondersteuning door vakmensen. Professionals zoals jongerenwerkers, sociaal raadslieden en opbouwwerkers zien signalen vroeg, bieden ondersteuning en brengen mensen in beweging. Daarmee dragen ze onder meer bij aan criminaliteitspreventie, het voorkomen van schulden, schooluitval, eenzaamheid en verwaarlozing – en dus aan leefbaarheid, weerbaarheid en veiligheid.

Hieronder vind je nog enkele bespiegelingen op de Nederlandse samenleving, als prikkelende alternatieven voor de Troonrede.

De Sociale Troonrede 2026

De Sociale Troonrede wordt dit jaar voor het eerst uitgesproken, op initiatief van kennisinstituut Movisie. Lector Lisbeth Verharen (HAN) betoogt dat een sociale en rechtvaardige samenleving niet zonder sterk sociaal werk kan. En wat daarvoor nodig is: erkenning, investeringen en vertrouwen.

Verharen spreekt de Sociale Troonrede uit namens de Marie Kamphuis Stichting: het bondgenootschap voor sociaal werk waarin beroepsvereniging BPSW, Sociaal Werk Nederland, een vertegenwoordiging van de hogescholen en universiteiten en Movisie de krachten bundelen.

Klik hier voor de tekstversie van de Sociale Troonrede 2026.

Meer inspiratie

Geen zorg- maar een samenlevingscrisis

Nederland heeft geen zorgcrisis maar een samenlevingscrisis, betoogt Cevdet Örnek, waarnemend directeur-bestuurder van Sociaal Werk Nederland, in dit opinieartikel. En het sociaal werk heeft een belangrijke rol in de aanpak van deze crisis. Vanuit drie opdrachten die essentieel zijn voor de toekomst van Nederland: het versterken van mensen, gemeenschappen en de samenleving als geheel.

Sportieve troonrede Remy Bonjasky

Hoe zichtbaar is de maatschappelijke waarde van sport en bewegen in de kabinetsplannen? De Sportieve Troonrede, georganiseerd door Maatschappelijke Organisaties in de Sport (MOS), wordt dit jaar uitgesproken door Remy Bonjasky, voormalig kickbokser, ambassadeur van NIVM en het Jeugdfonds Sport & Cultuur. Met dit jaar extra aandacht voor de kracht van sport voor het welzijn van jongeren.

Prinsjesdag verdeelt meer dan geld

Kijk verder dan de koopkrachtplaatjes, waarschuwt Maja Ročak, lector Sociaal Werk op de website van Zuyd Hogeschool. Zij staat stil bij de vraag of alle mensen de gevolgen van de keuzes op Prinsjesdag even sterk in hun portemonnee voelen. En stelt vast dat “het uiteindelijk niet alleen gaat om wat we ieder afzonderlijk overhouden, maar ook om wat we bereid zijn voor elkaar overeind te houden.”