Coalitieakkoord nader bekeken: zorg en gezondheid

Nu het politieke stof is neergedaald, zullen we na een eerste reactie een aantal thema’s uit het coalitieakkoord uitlichten om te kijken waar kansen en drempels liggen voor het sociaal werk. Dit keer aandacht voor het onderwerp zorg en gezondheid. Lees ook onze reflecties op de thema’s weerbaarheid en kansrijk opgroeien.

Het coalitieakkoord Aan de slag schetst een brede koers naar een gezondere samenleving, waarin zorg niet langer alleen draait om medische behandeling, maar ook om preventie, welzijn en sterke gemeenschappen. Gezondheid begint immers niet in het ziekenhuis, maar in het dagelijks leven: thuis, op school, op het werk en in de buurt. Daarom wordt ingezet op zorgzame wijken, sociale cohesie en ontmoetingsplekken zoals buurthuizen, waar mensen elkaar kunnen ondersteunen en eenzaamheid wordt tegengegaan. Dit ligt mooi in lijn met onze inzet in de aanloop naar de Tweede Kamerverkiezingen.

Beweging van zorg naar sociaal
De beweging die het kabinet voor ogen heeft is duidelijk: van behandelen naar voorkomen, van individuele zorg naar een stevige sociale basis. Vrijwilligers en mantelzorgers worden daarbij onmisbaar geacht. Zorgakkoorden zoals het Aanvullend Zorg- en Welzijnsakkoord (AZWA) die aansluiten bij deze gedachte, worden verlengd om de zorg toekomstbestendig te houden. Voor ouderen en mensen met een beperking ligt de nadruk op langer zelfstandig thuis wonen, ondersteund door wijkverpleging, technologie en nieuwe woonvormen waarin ontmoeting centraal staat. Ook de jeugdzorg wordt hervormd: zo wordt problematiek die geen directe zorgvraag is, nadrukkelijker bij het sociaal domein en de wijk gelegd. Dit vraagt veel van lokale uitvoeringskracht, terwijl gemeenten al kampen met financiële onzekerheid, personeelstekorten en hoge druk op wijkteams.

De coalitie erkent het belang van een gezonde leefomgeving en ziet dat de buurt waar mensen opgroeien, in hoge mate hun gezondheidskansen bepaalt. Daarom wordt onder meer ingezet op het versterken van de sociale basis en een wijk- en buurtgerichte aanpak gericht op preventie en gezond leven voor kwetsbare groepen. Hiervoor is 40 miljoen euro per jaar gereserveerd in 2027 tot en met 2029. Ook wil de coalitie investeren in het Actieprogramma Kansrijke Start om gezinnen in een kwetsbare situatie meer ondersteuning te geven.

De hervormingen vragen wel om voldoende professionals. Daarom moeten opleidingen sterker worden gericht op werken buiten het ziekenhuis: in de eerstelijn, wijkverpleging, ouderenzorg én het sociaal domein. Tegelijk blijft de arbeidsmarktkrapte een structureel knelpunt: zonder voldoende vakbekwame mensen blijft de wijkgerichte beweging kwetsbaar. Dit is en blijft dan ook een belangrijk onderdeel van de landelijke zorgakkoorden.

Lastenverzwaring en versobering
Naast de sociale ambities verschuiven ook kosten en verantwoordelijkheden: met onder meer een verhoging van het eigen risico van 385 euro nu naar 460 euro vanaf 2027; meer eigen bijdragen en lasten bij langer thuis wonen (b.v. wijkverpleging); versobering van intramurale ouderenzorg en prijsprikkels op ongezonde keuzes. De rekening komt daarmee deels te liggen bij burgers. Juist voor kwetsbare groepen is dit een hard gelag; we weten dat financiële druk leidt tot bestaansstress en mentale gezondheidsklachten. Er zijn mogelijkheden voor chronisch zieken om bij de gemeente straks een tegemoetkoming te ontvangen. Dat vraagt wel om laagdrempeligheid en eenvoud in plaats van wéér een doolhof van regels en toeslagen. Terwijl de coalitie juist aangeeft het complexe fiscale, sociale zekerheids- en toeslagenstelsel te willen vereenvoudigen.

Realisme en een lange adem
Het coalitieakkoord ademt het idee van een maakbare samenleving: alsof sociale cohesie en gezonde wijken vanzelf ontstaan door beleid. Maar we weten dat de praktijk weerbarstig is. De beweging naar voren, zoals ook beoogd met het AZWA, vraagt om realisme, ambitie, lef en een lange adem. Anders bestaat het risico dat mooie plannen stranden in uitvoeringsproblemen en overbelasting van lokale netwerken.

Coalitieakkoord als startpunt
Tot slot: dit coalitieakkoord komt tot stand in de context van een minderheidskabinet. Daarmee is het akkoord geen eindpunt, maar vooral een startpunt voor verdere uitwerking in de interactie tussen de Tweede Kamer, het kabinet en het maatschappelijk middenveld. Sociaal Werk Nederland wil daarbij een actieve en constructieve rol innemen. Juist vanuit het sociaal werk – dicht bij buurten, gezinnen en kwetsbare groepen – is betrokkenheid cruciaal om de wijkgerichte ambities concreet, uitvoerbaar en sociaal rechtvaardig te maken.

Deel deze pagina via