Coalitieakkoord nader bekeken: weerbaarheid

Nu het politieke stof is neergedaald, lichten we na een eerste reactie een aantal thema’s uit het coalitieakkoord nader uit. Waar liggen kansen en drempels voor het sociaal werk? Na een reflecties op de thema’s zorg en gezondheid en kansrijk opgroeien, dit keer aandacht voor het onderwerp weerbaarheid.

Weerbaarheid is één van de centrale thema’s in het coalitieakkoord Aan de slag en het krijgt dan ook op verschillende manieren invulling. Maar weerbaarheid begint niet pas wanneer een crisis zich aandient en ook niet uitsluitend in wetgeving, toezicht of digitale beveiligingssystemen. Zij ontstaat in de leefwereld van mensen, in de wijk, in het dagelijks contact tussen inwoners. Weerbaarheid begint in de wijk! Daar wordt de basis gelegd voor veerkracht, verbinding en veiligheid. Een samenleving die weerbaar wil zijn voor crises en hybride oorlogen vraagt om sterke relaties tussen bewoners en een stevige sociale infrastructuur in wijken, concludeert ook het Sociaal en Cultureel Planbureau (Wat ons verbindt. Bouwstenen van een veerkrachtige samenleving, juni 2025).

Digitale inclusie
Het coalitieakkoord gaat onder meer in op digitale weerbaarheid. De dreiging van cyberaanvallen, digitale spionage en desinformatie is reëel en vraagt om stevige maatregelen. Digitale weerbaarheid gaat echter niet alleen over systemen, maar ook over mensen die moeite hebben om mee te komen in een snel digitaliserende samenleving. Ouderen die vastlopen in online formulieren, jongeren die worden blootgesteld aan online propaganda of ten prooi vallen aan online misbruik, gezinnen die verdwalen in digitale loketten. Weerbaarheid tegen digitale dreigingen vraagt daarom óók om aandacht voor en investeringen in digitale inclusie in buurten en wijken.

Belang nabijheid en vroegsignalering
Ook op het terrein van financiële weerbaarheid willen de coalitiepartners stappen zetten. Het streven naar vaste uitbetaalmomenten van overheidsregelingen en meer uniformiteit in gemeentelijk beleid kan bijdragen aan meer overzicht en rust. De erkenning dat de intensiteit van armoede toeneemt, ondanks dalende cijfers, is belangrijk. Toch ontstaat financiële weerbaarheid niet alleen door systeemaanpassingen. Zij groeit wanneer mensen tijdig ondersteuning krijgen, wanneer schaamte wordt doorbroken en wanneer vertrouwen wordt hersteld. In de praktijk zijn het sociaal werkers die vroeg signaleren dat schulden zich opstapelen en die samen met inwoners zoeken naar duurzame oplossingen. Nabijheid en maatwerk blijven onmisbaar.

Ertoe doen
De aandacht in het akkoord voor jongeren en studenten onderstreept het belang van mentale weerbaarheid. Investeringen in studentenwelzijn, het tegengaan van uitval in het mbo en het behoud van de Maatschappelijke Diensttijd zijn in dit kader waardevolle keuzes. Maar mentale weerbaarheid ontstaat niet alleen via formele ondersteuning. Zij groeit wanneer jongeren ervaren dat zij ertoe doen, wanneer zij verantwoordelijkheid kunnen nemen en wanneer zij zich verbonden voelen met hun omgeving. In buurten en wijken creëren kinder- en jongerenwerkers en sociaal werkers ruimte voor ontmoeting, ontwikkeling en participatie.

“Weerbaarheid is niet alleen het vermogen om dreiging te weerstaan, maar ook het vermogen om samen te leven met verschillen, om terug te veren na tegenslag en om solidariteit te organiseren voor wanneer dat nodig is”

Kwetsbare groepen
Het coalitieakkoord besteedt daarnaast aandacht aan de bescherming van kwetsbare groepen. Bescherming is essentieel. Toch ontstaat veiligheid niet uitsluitend door strengere regels of verscherpt toezicht. Het begint met inclusieve gemeenschappen waar mensen zich gezien en geaccepteerd voelen. Het begeleiden van alleenstaande minderjarige vluchtelingen tot hun eenentwintigste jaar sluit aan bij de praktijkervaring dat de overgang naar volwassenheid tijd en ondersteuning vraagt. Weerbaarheid versterken betekent ook werken aan sociale samenhang en wederzijds begrip.

Meer dan risicobeheersing
In het coalitieakkoord ligt de nadruk vooral op het versterken van systemen en het beheersen van risico’s. Onze belangrijkste boodschap is dat een weerbare samenleving niet begint bij crisisbeheersing, maar bij sterke buurten. Niet bij controle alleen, maar bij vertrouwen. Niet alleen in systemen, maar in mensen. En die basis wordt elke dag opnieuw gelegd in de wijk. Weerbaarheid is niet alleen het vermogen om dreiging te weerstaan, maar ook het vermogen om samen te leven met verschillen, om terug te veren na tegenslag en om solidariteit te organiseren voor wanneer dat nodig is. De grote opgave ligt daarom in het versterken van de sociale basis. Weerbaarheid en kwetsbaarheid gaan immers samen. Juist in tijden van verandering en onzekerheid moeten we voorkomen dat mensen door het ijs zakken.

Coalitieakkoord als startpunt
Tot slot: het coalitieakkoord is tot stand gekomen in de context van een minderheidskabinet. Daarmee is het akkoord vooral een startpunt voor verdere uitwerking in een samenspel tussen de Tweede Kamer, het kabinet en het maatschappelijk middenveld. Sociaal Werk Nederland wil daarbij een actieve en constructieve rol innemen. Juist vanuit het sociaal werk – dicht bij buurten, gezinnen en kwetsbare groepen – is betrokkenheid cruciaal om de wijkgerichte ambities concreet, uitvoerbaar en sociaal rechtvaardig te maken.

Deel deze pagina via