Blog Dilly Timmer: Wat kan Nederland leren van Ierland

Hoe werken we aan preventie van jeugdcriminaliteit?
Met deze en vele vervolgvragen bezochten 33 professionals en bestuurders het levendige Dublin. Een brede vertegenwoordiging vanuit het jongerenwerk, Halt, Sociaal Werk Nederland, politie, het OM, reclassering en diverse gemeenten.

Ierland kent een vooruitstrevend jeugd(strafrecht)beleid, met een sterke focus op criminaliteitspreventie en het bieden van perspectief aan jongeren. Centraal hierin staat het Youth Diversion Program (YDP) onderdeel van de landelijke Youth Justice Strategy. In plaats van jongeren bij een misstap direct te straffen, krijgen ze begeleiding van zowel een Juvenile Liaison Officer (een agent in burger) en een Youth Justice Worker uit het sociaal domein. We verkenden de aanpak van dichtbij en wisselden kennis en ervaringen uit over o.a. visie, beleid, financiering en de samenwerking tussen de domeinen veiligheid en sociaal.  Wat hierin opviel was de intensieve samenwerking tussen politie en het jongerenwerk. Jongeren en hun netwerk worden actief betrokken bij hun ontwikkeltraject. En de tijd dat zo’n traject kan duren; dit kan oplopen tot zo’n 2 jaar. De kracht van de samenwerking hierin de aandacht voor de leefwereld van de jongeren én hun netwerk. Deze aanpak staat opgenomen in de Children Act 2001, een mijlpaal in het Ierse Jeugdstrafrecht. Deze wet zet in op rehabilitatie boven straffen, het kind als centraal uitgangspunt en het principe dat jongeren het best geholpen zijn als dit zoveel mogelijk gebeurt in hun eigen omgeving. Dit betekent bijvoorbeeld ook dat jeugddelinquenten meerdere keren opnieuw kunnen starten met het traject, zonder dat hier negatieve consequenties aan verbonden zitten als ze terugvallen.

Vanzelfsprekende verantwoordelijkheid en bredere blik op rechtvaardigheid
Wat opviel in Ierland: het systeem is zo ingericht dat het opgroeien en opvoeden van kinderen en jongeren centraal staat. Iets waar we in Nederland naar streven, maar in Ierland al meer vanzelfsprekend lijkt te zijn. In plaats van direct straffen en beboeten, jongeren verleiden en ondersteunen om zich positief te ontwikkelen. Iets wat de deelnemers van het werkbezoek graag meer zouden zien in Nederland. Meer in lijn met het kinderrechtenverdrag. Waar in Nederland het jeugdrecht steeds meer is gaan lijken op het volwassenenrecht, kiest Ierland duidelijk voor een andere route. Dit raakt aan de zorgelijke ontwikkelingen die Jaap van der Spek recent beschreef in zijn artikel: ‘Hoe de liefde voor het delinquente kind verdween’. Waarin hij in een analyse laat zien hoe het Nederlandse jeugdstrafrecht zich in de afgelopen eeuw steeds meer verwijderde van het kind en steeds meer gericht raakt op controle en repressie. Het is vooral een veiligheidsvraagstuk geworden.

Breder perspectief en waardevolle inzichten
In het Ierse model is er een duidelijke rol voor het jongerenwerk weggelegd. Tijdens het studiebezoek maakten we kennis met verschillende jongerenwerk organisaties en leerden wij dat de Ierse aanpak ruimte maakt voor begeleiding, herstel en sociale verbinding in plaats van bestraffen. De brede betrokkenheid van het jongerenwerk, de langdurige begeleidingstrajecten en de duidelijke focus op de leefwereld van jongeren heeft waardevolle inzichten opgeleverd. De nabijheid van de jongerenwerkers in de wijk en in de leefwereld van de jongeren zelf maakt ook in deze aanpak het verschil. Omdat je de wijk, de omgeving en de jongere zelf al kent geeft dit vertrouwen in de relatie, ook als het moeilijk wordt. Een integrale aanpak in het centrum van Dublin waarbij kinderopvang, naschoolse opvang en jongerenwerk zich onder één dak bevond maakte dan ook veel indruk op onze groep. De ruimtes en programma’s in deze locaties zijn geïntegreerd en gericht op een positieve ontwikkeling van kinderen en jongeren. Ook jongeren die uitvallen op school kunnen daar terecht. En met succes, er worden dit jaar een aantal nieuwe locaties geopend in wijken aan de rand van Dublin. Daarnaast werd ook bij alle werkbezoeken de nadruk gelegd op het belang van onderzoek en praktijkontwikkeling: ‘Add value to an already great service’. Het onderzoeksproject Drop In, werkt onder andere aan een landelijke infrastructuur waarin kennis, praktijk en beleid aan elkaar verbonden worden rondom het jongerenwerk en criminaliteitspreventie.

Naast de bezoeken aan jongerenwerk organisaties spraken we ook met het Ierse Openbaar Ministerie en het Ministerie van Justitie. Deze gesprekken gaven ook een inzichten in de beleidsmatige en juridische kaders rond preventie in Ierland. Het gedeelde perspectief in Ierland op jeugdcriminaliteit is een maatschappelijk vraagstuk in plaats van een individueel probleem. Dit perspectief krijgt gelukkig in Nederland steeds meer de aandacht, ook binnen het programma Preventie met Gezag zoals beschreven staat in hun visie: ‘preventie en duidelijke regels gaan hand in hand. Jongeren hebben kansen nodig, maar ook grenzen.’ Het Ierse model laat wel zien dat het stellen van grenzen kan ontstaan vanuit een basis van vertrouwen in jongeren, zonder dat het direct grote negatieve gevolgen hoeft te hebben bij recidive en dat het juist draait om het (blijven) bieden van toekomstperspectief. Dit vraagt ook van ons als samenleving om niet over jongeren te spreken als ‘probleemjongeren’ maar als ‘mensen in ontwikkeling’ en dat zij ook onderdeel zijn van de oplossing. Een onderdeel van de Nationale Jeugdstrategie van het NJR geeft een mooi actueel inzicht van het perspectief van jongeren die op dit moment hun straf uitzitten in Jeugdgevangenissen in Nederland. Ook zij geven aan: ‘zie ons niet alleen als probleem maar laat ons meedenken over beleid {…} omdat zij uit ervaring weten wat er speelt in hun buurten en welke veranderingen er nodig zijn.’

Bij terugkomst in Nederland
Systemen veranderen is een grote opgave, maar lokaal experimenteren met dit inspirerende voorbeeld uit Ierland zien we als een wenselijke vervolgstap. De manier waarop het jeugdbeleid en het strafrechtsysteem meer kunnen aansluiten bij kinderrechten en de pedagogische basis in wijken en buurten zorgt niet alleen voor inspiratie maar ook als een aanmoediging om te blijven bouwen aan verschillende vormen van samenwerking. En aan de positionering van het jongerenwerk.

‘Tijdens de uitwisseling heb ik vol bewondering geluisterd naar onze Ierse collega’s, hoe trots zij zijn op hun werk en hoe mooi zij hun werk al profileren.’ – jongerenwerker uit Nederland

Want tegelijkertijd bracht het bezoek ons ook weer terug bij de wezenlijke opdracht; we moeten als samenleving niet alleen investeren in kinder- en jongerenwerk als instrument voor criminaliteitspreventie maar juist ook het belang en de preventieve waarde van het kinder- en jongerenwerk (zowel vrijwillig als professioneel) onder de aandacht blijven brengen bij lokale beleidsmakers en haar samenwerkingspartners. Er wordt namelijk al zoveel goed werk verricht in wijken en buurten, daar ligt de basis die we moeten koesteren en waar we op verder moeten bouwen.

Wil je op de hoogte blijven van het vervolg van dit studiebezoek of van het project Drop In en andere projecten? Stuur een bericht naar: [email protected]  

Deel deze pagina via